iStock_000047805432_Small-511x340

„Motywacja”

Nasza motywacja jest najczęściej „motywacją do czegoś” sprawia, że podejmujemy działania lub nie ustajemy w rozpoczętych już wysiłkach w tym, by ze stanu aktualnego przejść do stanu docelowego – innego niż obecny. To coś co chcemy osiągnąć to zazwyczaj zaspokojenie naszych pragnień lub potrzeb. Jeśli jesteśmy głodni to chcemy koniecznie coś zjeść. Jeśli chcemy więcej zarabiać to będziemy w stanie dłużej i intensywniej niż zazwyczaj pracować. Będziemy podejmować szereg aktywności, które nas do tego celu doprowadzą. Jeżeli jesteśmy świadomi tego do czego dążymy, to jest to nasz cel. Jeżeli motywem naszej wzmożonej aktywności zawodowej jest zdobycie funduszy na zakup nowego, większego mieszkania, które jest nam potrzebne bo się nie mieścimy w dotychczasowym to staramy się osiągnąć racjonalnie zaplanowane zadanie.

Zdarza się jednak, że nie zdajemy sobie sprawy z tego co w istocie chcemy uzyskań naszym zachowaniem. Może być tak, że chcemy zarabiać więcej pieniędzy i mieć większe mieszkanie nie dla tego, że się nie mieścimy w starym, a dlatego że to jest dla nas prestiż i budujemy w ten sposób poczucie własnej wartości czy opieramy na tym samoocenę. Często nasza motywacja do osiągnięcia jakiegoś celu jest mieszanką motywów świadomych i nieświadomych. Oznacza to że mamy więcej niż jeden motyw popychający nas do działania w danym kierunku. Dzieje się tak na przykład gdy studiujemy na danym kierunku studiów i ta aktywność jest realizacją wielu motywów: naszego wyobrażenia o wymarzonym zawodzie, ale jednocześnie wynika z analizy szans na rynku pracy i obawy przed brakiem akceptacji ze strony rodziców dla których ważne jest byśmy „za wszelką cenę” realizowali tradycje rodzinne. Ważne jest tu rozróżnienie na motywację wewnętrzną (marzenie jednostki o wykonywaniu zawodu) i zewnętrzną (presja ze strony otoczenia- rodziców). Siła poszczególnych motywów popychających nas do działania jest różna i może się zmieniać w czasie.

Zaburzenia motywacji
Duże znaczenie dla stabilności poziomu naszej motywacji ma to czy przeważa u nas motywy motywacja wewnętrzna (staramy się osiągnąć coś dla samych siebie) czy motywacja zewnętrzna (staramy się uzyskać jakąś nagrodę np. pochwałę od rodziców lub chcemy uniknąć kary np. dezaprobaty ze strony bliskich). Gdy jakieś motywy przestają oddziaływać na nas z dotychczasową siłą, np. stają się dla nas coraz mniej ważne zmniejszać się będzie nasza motywacja do dalszej aktywności. Coraz mniej będzie nam się chciało osiągnąć dany cel. Możemy zacząć tracić chęć do studiowania na kierunku na którym jesteśmy bo na przykład zmienia nam się wizja wymarzonej pracy czy też przestaje zależeć nam na poddawaniu się presji oczekiwań rodziców. Nagroda którą jest stan docelowy (ukończenie studiów) przestaje mieć swoją moc nagradzającą. Nie mamy napędu do dalszego działania.
Pojawić się mogą u nas konflikty motywacyjne wynikające z tego, że chcemy dążyć do realizacji innego celu, którego osiągnięcie koliduje nam ze zdobyciem celu do którego zmierzamy obecnie – np. chcemy wyjechać na kilka miesięcy w podróż turystyczną z plecakiem. Mamy w tedy do czynienia z konfliktem dążenie-dążenie. Może się także okazać, że realizujemy nasz cel by uniknąć negatywnych konsekwencji, ale też działania nasze kolidują z realizowaniem innego celu, który sam w sobie jest próbą uniknięcia innych niepożądanych skutków. Dziać się tak może gdy z jesteśmy rozdarci między studiowaniem na kierunku na którym nie chcemy, a poszukiwaniem jakiejkolwiek niechcianej w gruncie rzeczy przez nas pracy tylko po to, by nie musieć być zależnym finansowo od rodziców. Mamy wówczas do czynienia z konfliktem unikanie-unikanie. Skrajnym stanem w takiej sytuacji może być brak motywacji do osiągnięcia realizowanego wcześniej celu.

Pomoc przy zaburzeniach motywacji
Co można robić w sytuacji braku lub zaburzeń motywacji? Dobrym rozwiązaniem jest odbycie serii spotkań z psychologiem lub psychoterapeutą, który pomoże nam stworzyć przestrzeń w której zastanowimy się nad tym na ile nasza motywacja ma charakter wewnętrzny a na ile zewnętrzny, jakie motywy wchodzą lub wchodziły w skład naszej motywacji do osiągnięcia danego celu. Dobry psycholog pomoże nam odpowiedzieć na pytanie o to jakie kierują nami motywy świadome i nieświadome oraz jakie konflikty motywacyjne u nas wystąpiły i co ważne jakie mogą wystąpić w przyszłości.Taka praca psychologiczna nie musi zawsze doprowadzić do odbudowania „zagubionej” motywacji do osiągnięcia postawionego sobie wcześniej celu, może za to pomóc w formułowaniu nowych, odpowiednich (zgodnych z nami samymi) celów przy realizacji których zminimalizujemy ryzyko wpadnięcia w pułapkę zaburzenia motywacji.

BIBLIOGRAFIA:
Maruszewski T., Doliński D., Łukaszewski W., Marszał-Wiśniewska M., (2008) Emocje i Motywacja w Jan Strelau, Dariusz Doliński [red] Psychologia, Gdańsk, GWP.

 

Szymon Czapliński
psycholog, psychoterapeuta
Ośrodek Psychoterapii STREFA ROZWOJU